Koffie en thee lijken in de supermarkt vooral gezellig: een ochtendritueel, een kopje warmte, een geur die je dag start. Op de markt zijn het echter ‘soft commodities’ met een eigen temperament. Vooral koffie staat bekend om stevige schommelingen, omdat productie geconcentreerd is in bepaalde regio’s en gevoelig is voor weer, ziektes en logistiek. Thee is minder gestandaardiseerd en wordt vaker via fysieke handel en contracten verhandeld, maar ook daar spelen oogstkwaliteit, klimaat en geopolitiek een rol.
Koffie: arabica versus robusta
Koffie kent grofweg twee grote varianten: arabica (vaak zachter, complexer) en robusta (sterker, meer cafeïne, vaak gebruikt in blends en instant). Ze hebben verschillende productiegebieden en dynamieken. Schokken in één markt kunnen de andere beïnvloeden, maar niet altijd één-op-één. Als robusta schaars wordt, kan er substitutie naar arabica gebeuren of omgekeerd, afhankelijk van prijsverschillen en kwaliteitseisen. Voor beleggers is het belangrijk om te weten welke koffiemarkt een instrument volgt.
Weer en plantgezondheid: kleine oorzaken, grote gevolgen
Voor koffie kunnen droogte, overmatige regen en vorst grote impact hebben, zeker als ze op het verkeerde moment komen. Daarnaast bestaat er risico op plantenziekten, zoals roest, die opbrengsten kunnen aantasten. Omdat koffiebomen tijd nodig hebben om te herstellen of te herplanten, kunnen aanbodschokken doorwerken over meerdere seizoenen. Dit is een klassiek voorbeeld van hoe “de echte wereld” in grondstoffen soms traag reageert, terwijl prijzen snel vooruitlopen.
Logistiek en voorraad: de onderbelichte motor
Koffie reist. En reizen kost tijd, containers, havencapaciteit en financiering. Wanneer logistiek stokt, kan de beschikbaarheid in importmarkten onder druk komen te staan, zelfs als er op papier voldoende productie is. Voorraadniveaus bij opslaglocaties en leveringspunten worden dan een marktverhaal. Voor een belegger betekent dit: nieuws over transport en exportstromen kan net zo relevant zijn als nieuws over oogst.
Thee: minder ‘beurs-achtig’, maar wel een markt met prijsmechaniek
Thee is wereldwijd enorm, maar de handelstructuur is vaak minder gecentraliseerd dan bij koffie. Er bestaan verschillende kwaliteiten en veilingsystemen. Beleginstrumenten op thee zijn daardoor minder gangbaar. Toch is thee relevant als grondstoffenverhaal: het toont hoe kwaliteit, terroir en verwerking de prijs bepalen, en hoe klimaat- en arbeidsfactoren de aanbodkant beïnvloeden. Bovendien is thee economisch belangrijk voor regio’s waar het een groot exportproduct is. De grootste (en volgens mij ook de beste!) Belgische theewinkel Thee.be volgt actief de theefutures op de markt op om hun inkoopgedrag te optimaliseren. De markten zijn kleiner, maar ze bestaan dus wel zeker!
Hoe beleg je (realistisch) in koffie en thee?
- Koffie: meestal via futures-gebaseerde producten of gespecialiseerde fondsen/ETN’s.
- Thee: vaker indirect via bedrijven (producenten, merken) dan via pure commodity-instrumenten.
- Brede soft-commodity mandjes: soms zit koffie erin samen met suiker en cacao.
Valkuilen: volatiliteit en curve-effecten
Koffie kan snel 20% bewegen op nieuws dat achteraf “klein” lijkt. Combineer dat met contango/backwardation in futures en je krijgt een instrument dat niet altijd doet wat je verwacht. Daarom is position sizing cruciaal. Een koffiepositie kan leuk zijn als tactische satelliet, maar als kerncomponent is ze voor veel beleggers te beweeglijk. Maak vooraf regels: maximumgewicht, duidelijke horizon, en een plan voor wanneer je fout zit.
De charme: een markt die je leert kijken
Soft commodities leren je om verder te kijken dan macro. Je leert denken in oogstjaren, in logistiek, in kwaliteitsverschillen, in substitutie. Het is een mooie training in “real-world economie”. En ja, het is ook gewoon leuk: wanneer je de markt snapt, smaakt een espresso plots een beetje anders—niet per se beter, maar zeker bewuster.
Wil je nog meer softs? Ga verder naar suiker, cacao en katoen.
De ‘premium’-factor: kwaliteit en herkomst
Koffie is niet één product. Speciality-koffie, mass-market blends en instant hebben verschillende kwaliteitsniveaus en soms andere leveringsketens. In sommige periodes kan de “premium” voor hogere kwaliteit veranderen, wat de fysieke markt beïnvloedt. Als belegger zie je dat niet altijd in één simpele grafiek, maar het helpt wel om te beseffen dat prijsbewegingen vaak een mix zijn van kwantiteit én kwaliteit.
Waarom thee minder ‘financialized’ is
Thee heeft veel variëteiten, terroirs en verwerkingsstijlen. Dat maakt standaardisatie moeilijker. Daardoor zijn pure, liquide beursinstrumenten minder gebruikelijk. Voor beleggers betekent dit dat thee vaak indirecter benaderd wordt, via bedrijven of brede consumentenketens. Het is een mooi voorbeeld van hoe sommige grondstoffen economisch belangrijk zijn, maar financieel anders worden verhandeld.
Een gezonde positie-idee
Als je koffie wil gebruiken, beschouw het dan als een kleine satelliet met duidelijke regels. Combineer het liever met andere softs of met een bredere grondstoffenlaag om te vermijden dat één weersverhaal je hele grondstoffenhoek bepaalt.
Verdieping in één adem
Als je dit onderwerp nog concreter wil maken, kijk dan eens naar een echte beslissing die je deze week kunt nemen: kies één instrument, lees de factsheet, en schrijf in je eigen woorden op wat je koopt, hoe het rendement tot stand komt en welke drie risico’s je accepteert. Die oefening lijkt simpel, maar ze dwingt je om jargon om te zetten in begrip. Het is precies dat begrip dat op lange termijn het verschil maakt tussen een portefeuille die rustig groeit en een portefeuille die je emoties uitput. Onthoud: grondstoffen belonen niet de luidste mening, maar de meest consistente uitvoering.