Termijnmarkten zijn het kloppend hart van veel grondstoffenbeleggingen. Zelfs als je nooit een future koopt, zit je er vaak toch in—via een ETF of indexproduct dat futures gebruikt. Daarom is het de moeite waard om de basis echt te snappen. Je hoeft geen wiskundige te zijn; je moet vooral begrijpen hoe prijzen in de tijd zijn opgebouwd en hoe doorrollen jouw rendement kan maken of breken.
Wat is een future in mensentaal?
Een future is een contract om een grondstof te kopen of verkopen op een toekomstige datum tegen een vastgelegde prijs. Producenten en afnemers gebruiken het om zekerheid te creëren. Een boer wil weten welke prijs hij krijgt voor zijn oogst; een chocoladeproducent wil weten wat cacao gaat kosten. Speculanten (waaronder beleggers) nemen posities in en zorgen voor liquiditeit. Belangrijk: bij de meeste particulieren is er geen fysieke levering; posities worden gesloten of doorgerold vóór expiratie.
De termijncurve: een rij prijzen voor verschillende maanden
Voor één grondstof bestaan meerdere contracten (bijvoorbeeld februari, mei, augustus). Samen vormen ze de termijncurve. Die curve vertelt een verhaal. Is de markt krap “nu” en is onmiddellijke levering waardevol, dan kan de nabije prijs hoger zijn dan latere prijzen: backwardation. Is er juist veel aanbod en zijn opslagkosten relevant, dan kunnen latere contracten duurder zijn: contango. Dit is geen detail: het beïnvloedt wat een indexproduct verdient of verliest bij het doorrollen.
Contango: de stille tegenwind
In contango koop je bij het doorrollen meestal een duurder contract dan het contract dat je verkoopt. Je “betaalt” dus om in de positie te blijven. Dat kan betekenen dat jouw ETF over maanden achterblijft, zelfs als de spotprijs nauwelijks beweegt. Contango komt vaak voor in markten waar opslag een grote rol speelt (energie kan klassieke voorbeelden hebben), maar het kan ook tijdelijk ontstaan door overschotten of hoge financieringskosten.
Backwardation: de meewind
In backwardation is het omgekeerd: je verkoopt een relatief duur nabij contract en koopt een goedkoper later contract. Dat kan een positieve roll yield opleveren. Dit zie je vaker wanneer de markt echt krap is en onmiddellijke beschikbaarheid een premie krijgt. Het is verleidelijk om backwardation als “goed” te zien, maar let op: het kan ook betekenen dat de markt gespannen is, en gespannen markten kunnen volatiel zijn.
Roll yield, spot return en collateral
Het totale rendement van een futurespositie kun je grof opdelen in drie delen. 1) Spot return: de beweging van de onderliggende prijs. 2) Roll yield: winst of verlies door het doorrollen langs de curve. 3) Collateral return: rendement op het onderpand (cash) dat tegenover de marge staat. In moderne producten is die derde component soms klein, maar historisch kan ze relevant zijn. Het belangrijkste inzicht: je volgt niet simpelweg “de spotprijs”.
Waarom ‘optimal roll’ niet altijd magisch is
Sommige indices rollen niet elke maand naar het dichtstbijzijnde contract, maar proberen een punt op de curve te kiezen met minder contango of meer backwardation. Dat kan helpen, maar het is geen garantie. De curve kan snel veranderen, liquiditeit verschilt per contractmaand, en in stressmomenten kunnen spreads oplopen. Zie “optimal” dus als “een poging tot slimmer doorrollen”, niet als een wonderknop.
Praktische lessen voor beleggers
- Lees bij een commodity-ETF altijd welke index en welke rollmethodiek wordt gebruikt.
- Verwacht afwijkingen tussen “nieuws over de spotprijs” en jouw productrendement.
- Wees extra voorzichtig met lange houdperiodes in markten met structurele contango.
- Denk in scenario’s: wat als de curve draait? Wat als volatiliteit stijgt?
Wie futures snapt, kan veel beter risico beheren. Daarom is de logische volgende stap: risicobeheer en position sizing. Daar vertalen we theorie naar praktische regels die je portefeuille rustiger maken.
Waarom de curve soms sneller verandert dan de spotprijs
De spotprijs is één datapunt; de curve is een hele tijdlijn. Als de markt verwacht dat een tekort tijdelijk is, kan de nabije prijs stijgen terwijl de latere prijzen minder meegaan. Dan zie je een steilere backwardation. Omgekeerd kan een tijdelijk overschot een diepe contango creëren, ook als de spotprijs relatief stabiel blijft. Voor beleggers is dit belangrijk: jouw rollmoment kan precies in zo’n regime-switch vallen.
Doorrollen in de praktijk
Een indexproduct heeft vaak vaste rollvensters. Dat betekent dat veel geld rond dezelfde dagen dezelfde transacties uitvoert. In normale markten is dat geen drama, maar in stressmomenten kan liquiditeit dunner zijn en kunnen spreads oplopen. Daarom kan een product tijdelijk slechter volgen. Dit is zelden “fraude”; het is marktmechaniek.
Wat je kunt doen
Kies liever producten met voldoende omvang en liquiditeit, en vermijd overconcentratie in één enkele commodity wanneer je geen futuresexpert bent. En als je toch één markt kiest, doe het met een duidelijk maximumgewicht en een exit-plan.